از مقابله با یأس، ترس و بدگمانی تا ساختن جامعهای متحد و تمدنساز
هفته وحدت را نباید صرفاً یک مناسبت تقویمی یا مجموعهای از مراسم فرهنگی دانست. در شرایطی که بخش مهمی از تقابل دشمنان ملتها در میدان ادراک، باور و افکار عمومی جریان دارد، وحدت به یک مسئله راهبردی تبدیل شده است؛ سرمایهای اجتماعی که میتواند جامعه را در برابر جنگ شناختی مقاوم و مسیر حرکت آن به سوی آینده را هموار کند.
جنگ شناختی الزاماً با حمله مستقیم آغاز نمیشود؛ گاهی از جایی شروع میشود که مردم نسبت به یکدیگر بدبین میشوند، امید به آینده کاهش مییابد و اختلافنظرها به شکافهای اجتماعی تبدیل میشوند. دشمن برای تضعیف یک جامعه، کافی است نقاط ضعف را بزرگنمایی، نقاط قوت را کمرنگ و اختلافات را به مسئله اصلی افکار عمومی تبدیل کند. از همین رو، تأکید بر پرهیز از دوقطبیسازی، مقابله با یأس و بدگمانی و حفظ وحدت، صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست؛ بخشی از پدافند اجتماعی در برابر جنگ شناختی است.
در منظومه فکری رهبر انقلاب نیز وحدت همواره فراتر از یک شعار سیاسی یا مذهبی مورد توجه قرار گرفته است. مسئله اصلی، جلوگیری از تبدیل اختلافنظر به دشمنی و اختلاف به شکاف است. جامعهای که امکان نقد منصفانه، گفتوگو و مطالبهگری در آن وجود دارد، میتواند مسیر اصلاح و پیشرفت را طی کند؛ اما جامعهای که هر اختلافی را به دوقطبی و هر نقدی را به تخریب تبدیل کند، بخش مهمی از توان خود را صرف فرسایش درونی خواهد کرد.
در این میان، سواد رسانهای به یکی از الزامات حفظ وحدت تبدیل شده است. در عصر شبکههای اجتماعی، یک شایعه میتواند در کوتاهترین زمان منتشر شود، یک تصویر تقطیعشده احساسات عمومی را تحریک کند و تکرار یک روایت منفی، یک ضعف محدود را به تصویری از شکست فراگیر تبدیل سازد. بنابراین هر شهروند پیش از بازنشر یک محتوا باید سوال کند: منبع آن چیست؟ چرا اکنون منتشر شده؟ چه احساسی را در مخاطب تحریک میکند؟ آیا به فهم مسئله کمک میکند یا صرفاً بر اختلافات میافزاید؟
یأس، ترس و بدگمانی، جامعه را از درون فرسوده میکنند. یأس مشارکت را کاهش میدهد، بدگمانی اعتماد را میفرساید و دوقطبی، قدرت جمعی را تحلیل میبرد. در مقابل، امید واقعبینانه، اعتماد و وحدت میتواند مردم را از مخاطب منفعل به کنشگر اجتماعی تبدیل کند.
این مسئله مستقیماً با آرمان تمدن نوین اسلامی پیوند دارد. تمدنسازی با جامعهای متفرق، ناامید و بدبین امکانپذیر نیست؛ بلکه نیازمند سرمایه اجتماعی، مشارکت مردم، اعتماد، همدلی و اراده جمعی است. بنابراین وحدت، راهکاری موقت برای عبور از بحران نیست؛ بلکه یکی از زیرساختهای قدرت اجتماعی و تمدنسازی است.
هفته وحدت فرصتی است برای بازخوانی این مسئولیت: در برابر روایت تفرقه، روایت همبستگی بسازیم؛ در برابر یأس، امید؛ در برابر بدگمانی، انصاف؛ و در برابر دوقطبیسازی، گفتوگو و برادری را تقویت کنیم.
وحدت امروز فقط کنار هم بودن نیست؛ مراقبت آگاهانه از پیوندهای اجتماعی در برابر جنگ شناختی است؛ جنگی که میکوشد با یأس، ترس، بدگمانی و اختلاف، مردم را از یکدیگر و از آینده جدا کند. جامعه متحد و بصیر، هم در برابر این جنگ مقاومتر است و هم ظرفیت بیشتری برای ساختن آینده و حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی دارد.
امیرحسین صبوری
