یادداشتی در مورد ابعاد تفاهنامه اخیر استانداران 5 استان شمالی
جبار نظامیوند چگینی ـ کارشناس امور گمرکی کانون کارشناسان رسمی دادگستری استان قزوین
امروز با توجه به شرایط بوجود آمده برای نگارش مقالهای دقیق درخصوص مناطق آزاد و تردد خودروها در پنج استان شمالی از طریق «منطقه آزاد بندرانزلی» لازم است ابتدا ابعاد حقوقی، اقتصادی و اجرایی این موضوع را بررسی کنیم؛ این مقاله را در چهار بخش اصلی و نکات مهم درخصوص مناطق آزاد تجاری برای شما مخاطبین گرامی تنظیم کردهام.
بررسی جایگاه قانونی و چالشهای تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد
1ـ فلسفه وجودی خودروهای پلاک منطقه آزاد مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی
در ایران با هدف جذب سرمایهگذاری، انتقال تکنولوژی و توسعه صادرات ایجاد شدند. «منطقه آزاد به محدودهای حراست شده گفته میشود که حدود آن را مجلس اصلی معاف است. مناطق آزاد براساس قوانین مخصوص خود اداره میشوند که به تصویب هیأت وزیران رسیده است.»
یکی از مشوقهای اصلی در این مناطق، امکان ورود خودروهای خارجی با تعرقه گمرکی پائین (یا بدون تعرفه در مقایسه با سرزمین اصلی) میباشد، این موضوع نه تنها به رفاه ساکنان کمک میکرد بلکه این مناطق به مقاصدی جذاب برای گردشگری تبدیل خواهد شد.
2ـ محدودیتهای تردد (چالش اصلی)
مهم ترین چالش که در سالهای اخیر میان مناطق آزاد و سرزمین اصلی وجود داشته محدودیت «شعاع تردد» است. ایران تعداد 18 منطقه آزاد دارد که تعداد 9 منطقه آن فعال است. استان قزوین به نمایندگی نوذری نماینده عالی دولت در استان به عنوان یکی از قطبهای صنعتی، کشاورزی کشور تفاهمنامهایی با استان گیلان، مازندران، گلستان و اردبیل و زنجان در راستای رفع موانع توسعه تجارت همگرایی اقتصادی در شمال غرب و شمال کشور امضاء نمودهاند.
طبق قوانین جاری ممنوعیت خروج در حال حاضر خودروهای دارای پلاک منطقه آزاد مجوز تردد دائم در سرزمین اصلی را ندارند (فقط در استانها امضاء کننده تفاهم مجاز است.)
مجوزهای موقت: در برخی موارد امکان اخذ «کاپوتاژ» (مجوز تردد موقت) برای خروج خودرو از منطقه آزاد به سرزمین اصلی (معمولاً برای مدت یک ماه در سال) وجود دارد که آن هم تابع بخشنامههای گمرکی و شرایط خاص است. هدف از محدودیت: دولتها هدف از این محدودیتها را جلوگیری از افزایش تقاضا برای خودروهای خارجی در سرزمین اصلی، کنترل بازار خودرو و حمایت از تولیدکنندگان داخلی عنوان کردهاند.
3ـ تأثیرات اقتصادی و اجتماعی بر اقتصاد مناطق آزاد:
محدودیتهای شدید در تردد خودروها جذابیت این مناطق را برای سکونت و سرمایهگذاری کاهش داده است. خودروهای با کیفیت و ارزان قیمت، یکی از عوامل اصلی جذاب جمعیت متخصص به جزایر و مناطق مرزی بودند، بر حوزه گردشگری بسیاری از گردشگران با هدف تجربه رانندگی با خودروهای روز دنیا به مناطق نظیر کیش سفر میکردند. سختگیریهای تردد باعث شده بخشی از این انگیزه گردشگری آسیب ببینند. بلاتکلیفی خودروهای فرسوده یکی از چالشهای بزرگ خودروهایی است که به سن فرسودگی رسیدهاند، اما اجازه ورود به سرزمین اصلی برای اوراق یا جایگزین را ندارند و در مناطق آزاد به معضلی زیست محیطی تبدیل شدهاند.
اکنون با امضاء این تفاهمنامه قدری گشایش ایجاد گردیده است هر چند ورود خودروهای غیربرند مجاز واردات و نداشتن خدمات بعد از فروش در این استانها و کشور باعث شد گیلان به قبرستان این خودروها تبدیل گردد.
4ـ چشمانداز آینده و راهکارها برای بهبود شرایط تردد
کارشناسان و صاحبنظران اقتصادی راهکارهای زیر را پیشنهاد میدهند؛ ساماندهی پلاها، ایجاد سیستم پایش هوشمند برای خودروهای منطقه آزاد جهت اطمینان از بازگشت آنها به محدوده تعیین شده، تعادل میان تولید داخل و خودروهای منطقه آزاد جهت اطمینان از بازگشت آنها به محدوده تعیین شده، تعادل میان تولید داخل و خودروهای خارجی: وضع تعرفههای هدفمند برای تردد موقت در سرزمین اصلی به جای ممنوعیت مطلق، قوانین شفاف، ثبات در قوانین، زیرا تغییرات مکرر بخشنامهها (گاهی از سوی گمرک گاهی وزارت صمت و گاهی پلیس راهور) باعث سردرگمی سرمایهگذاران و مالکان خودروها شده است. تا زمانی که سیاستگذاری واحدی میان شورای عالی مناطق آزاد و وزارت صمت اتخاذ نشود مالکان این خودروها همچنان با ریسکهای قانونی و محدودیتهای جدید مواجه خواهند بود.
